Haft: poznaj technikę rękodzieła

Haft to jedna z tych technik rękodzielniczych, które mogą wyglądać zupełnie inaczej w zależności od tego, kto po nie sięga.

Igła, nitka, materiał i tamborek mogą wystarczyć, żeby zacząć. Dalej możliwości są właściwie nieograniczone: od prostych wzorów i dekoracji, przez haft artystyczny, przestrzenny i współczesne interpretacje, aż po tradycyjne techniki regionalne.

W OPLOTKI patrzymy na haft nie tylko jako sposób ozdabiania materiału.

To również sposób tworzenia, uczenia się, rozwijania sprawczości i budowania relacji z innymi ludźmi.

Czym jest haft?

Haft polega na tworzeniu wzoru za pomocą nici przeprowadzanej przez materiał przy użyciu igły.

Można haftować na tkaninie, papierze czy innych odpowiednio przygotowanych powierzchniach. W zależności od wybranej techniki zmieniają się materiały, sposób prowadzenia nici, rodzaj ściegów i efekt końcowy.

I właśnie ta różnorodność sprawia, że haft może być punktem wyjścia do bardzo różnych działań.

Możesz zacząć od nauczenia się kilku podstawowych ściegów, a później rozwijać własny styl, eksperymentować z formą, kolorem, fakturą czy kompozycją.

Co można zrobić haftem?

Haft może służyć zarówno do tworzenia niewielkich projektów, jak i bardziej rozbudowanych prac.

Możesz wykorzystać go do tworzenia:

• obrazków i dekoracji,
• kartek okolicznościowych,
• zakładek do książek,
• elementów garderoby,
• ozdabiania tekstyliów,
• dekoracji wnętrz,
• biżuterii i dodatków,
• prac artystycznych,
• projektów inspirowanych tradycyjnymi wzorami,
• współczesnych kompozycji abstrakcyjnych,
• projektów przestrzennych i fakturalnych.

Nie musisz jednak od razu wiedzieć, co chcesz stworzyć.

Czasami najważniejsze jest samo doświadczenie pracy z igłą i nicią oraz odkrycie, co możesz zrobić z poznaną techniką.

Haft dla początkujących

Haft nie wymaga rozpoczęcia od skomplikowanego projektu.

Możesz zacząć od podstawowych ściegów, prostego wzoru i niewielkiego kawałka materiału.

To dobra technika dla osób, które chcą:

• spróbować czegoś nowego,
• rozwijać sprawność manualną,
• nauczyć się pracy z kolorem i kompozycją,
• stworzyć coś własnymi rękami,
• eksperymentować z materiałem,
• znaleźć spokojne, angażujące zajęcie,
• rozwijać własny styl twórczy.

A kiedy podstawy przestają być wyzwaniem, zaczyna się kolejny etap: poszukiwanie własnego języka twórczego.

Haft ma wiele twarzy

Nie ma jednego „haftu”.

W zależności od techniki, materiału i celu możesz spotkać między innymi:

Haft płaski

Klasyczna forma haftowania, w której wzór powstaje dzięki różnym rodzajom ściegów prowadzonych po powierzchni materiału.

Może być bardzo prosty albo niezwykle szczegółowy.

Może przedstawiać kwiaty i rośliny, ale również współczesne ilustracje, abstrakcję czy realistyczne obrazy.

Haft artystyczny

Tutaj haft staje się sposobem tworzenia obrazu.

Nie chodzi już wyłącznie o dekorowanie materiału, ale o świadome budowanie kompozycji, koloru, faktury i formy.

To właśnie tutaj możesz zobaczyć, jak bardzo różne rezultaty mogą powstać z wykorzystaniem tej samej podstawowej techniki.

Haft strukturalny / matematyczny

To szczególna odmiana haftu, w której wzór powstaje poprzez prowadzenie nici przez wcześniej przygotowane otwory w papierze lub kartonie.

Nazwy haft matematyczny i haft strukturalny są w OPLOTKI używane wymiennie.

Niech nazwa Cię jednak nie przestraszy.

W tej technice nie chodzi o rozwiązywanie skomplikowanych działań matematycznych. Kluczowe są rytm, kolejność, precyzja i powtarzalność ruchów.

Z kilku podstawowych materiałów: np. papieru, igły i nici można tworzyć między innymi kartki, zakładki, zaproszenia czy obrazki.

[LINK: Co to jest haft strukturalny?]

[LINK: Kurs haftu matematycznego]

Haft regionalny i tradycyjny

Haft może być również nośnikiem lokalnej historii.

Dobrym przykładem jest haft pałucki, związany z tradycyjnym strojem ludowym Pałuk.

Charakterystyczne motywy, sposób wykonania i kolorystyka są częścią dziedzictwa konkretnego regionu.

W OPLOTKI zachowałyśmy również historię osób, które zajmują się tym rękodziełem i przekazują wiedzę kolejnym pokoleniom.

[LINK: Haft pałucki: rozmowa z Wiesławą Gruchałą i Krystyną Ługiewicz]

SNUTKA GOLIŃSKA – rodzaj haftu:

Haft jako sposób na znalezienie własnego stylu

Jedną z ciekawszych rzeczy w hafcie jest to, że możesz zacząć od odtwarzania prostych wzorów, a z czasem zacząć tworzyć własne.

Dobrym przykładem jest Paulina Pleskot-Mereshka, z którą rozmawiałyśmy o warsztatach haftu płaskiego.

Jej historia pokazuje właśnie taką drogę: od pierwszych prób i uczenia się podstaw metodą prób i błędów do rozwijania własnego sposobu pracy z haftem.

W jej twórczości pojawiają się zarówno motywy kwiatowe, jak i formy bardziej współczesne, przestrzenne, realistyczne czy abstrakcyjne.

To ważna część nauki każdej techniki:

najpierw uczysz się zasad, a później zaczynasz sprawdzać, co możesz z nimi zrobić po swojemu.

[LINK: Warsztaty haftu płaskiego z Pauliną Pleskot-Mereshka]

Haft jako dziedzictwo

Haft może być również sposobem na zachowanie historii miejsca.

Historia haftu pałuckiego pokazuje, że technika rękodzielnicza może być czymś więcej niż umiejętnością wykonania konkretnego wzoru.

Może przechowywać:

• lokalne motywy,
• historię stroju,
• wiedzę przekazywaną między pokoleniami,
• poczucie przynależności do regionu,
• pamięć o dawnych sposobach pracy.

Koło Miłośniczek Haftu Pałuckiego przy Muzeum Regionalnym w Wągrowcu działa od 2013 roku, a jego działalność rozpoczęła się po warsztatach zorganizowanych przez muzeum.

To bardzo dobry przykład tego, jak warsztat może stać się początkiem długofalowej społeczności wokół konkretnej techniki.

[LINK: Kilka słów o hafcie pałuckim]

Haft jako narzędzie edukacji

Haft może być również wykorzystywany w pracy z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi.

Szczególnie ciekawym przykładem jest haft matematyczny.

Anna Żurowska, pedagog i specjalistka rewalidacji, od lat prowadziła zajęcia z różnych technik rękodzielniczych. W OPLOTKI połączyła swoje doświadczenie pedagogiczne z zainteresowaniem haftem strukturalnym.

Powstał z tego między innymi kurs haftu matematycznego.

Ta historia pokazuje coś ważnego:

nie zawsze trzeba być „mistrzem techniki”, żeby wykorzystać rękodzieło w pracy z ludźmi.

Równie ważne jest doświadczenie w pracy z konkretną grupą i umiejętność zaprojektowania procesu uczenia się.

Haft matematyczny dobrze pokazuje również potencjał techniki opartej na rytmie, powtarzalności i precyzji.

[LINK: Haft matematyczny – historia Ani i jej kursu]

Od haftu do własnych warsztatów

Haft może być nie tylko hobby.

Może stać się również punktem wyjścia do prowadzenia własnych zajęć i budowania lokalnej społeczności.

Dobrym przykładem jest Agnieszka Zielonka Mitura, która dziś prowadzi między innymi warsztaty biżuterii i haftu śląskiego dla kobiet.

Jej historia jest ciekawa właśnie dlatego, że nie kończy się na nauczeniu się techniki.

Rękodzieło stało się dla niej podstawą do stworzenia własnej działalności, prowadzenia regularnych zajęć i pracy z lokalnymi grupami.

Jej uczestniczki zaczęły przychodzić na warsztaty co tydzień.

To pokazuje, że czasami uczestnik nie szuka wyłącznie odpowiedzi na pytanie:

„Jak zrobić haft?”

Może szukać również:

„Gdzie mogę regularnie tworzyć?”
„Z kim mogę się spotkać?”
„Czego mogę się nauczyć?”
„Co mogę stworzyć razem z innymi?”

I właśnie wtedy technika staje się początkiem czegoś większego.

[LINK: Od biżuterii do śląskich warsztatów haftu: historia Agi Zielonki Mitury]

Jak wyglądają warsztaty haftu?

Warsztat haftu może mieć bardzo różny przebieg.

Nie zawsze chodzi o to, żeby wszyscy uczestnicy wykonali dokładnie ten sam przedmiot.

Możemy zaprojektować zajęcia tak, aby uczestnicy:

• poznali podstawowe ściegi,
• nauczyli się czytać prosty wzór,
• stworzyli własną kompozycję,
• poznali regionalną technikę,
• pracowali nad konkretnym projektem,
• eksperymentowali z kolorem i fakturą,
• stworzyli wspólną pracę,
• poznali historię konkretnego rzemiosła,
• wykorzystali haft jako element większego projektu edukacyjnego lub społecznego.

Dlatego przed zaprojektowaniem warsztatu warto odpowiedzieć sobie na inne pytanie niż:

„Jaki haft chcemy zrobić?”

Najpierw warto zapytać:

Kto będzie uczestnikiem?

Jaki problem lub potrzebę chcemy zaadresować?

Jaki efekt chcemy osiągnąć?

Ile mamy czasu, jakie mamy warunki i jaki budżet?

Dopiero wtedy dobieramy technikę, projekt, poziom trudności i sposób prowadzenia zajęć.

Haft jako narzędzie pracy z grupą

Właśnie dlatego haft może sprawdzić się w bardzo różnych działaniach:

W edukacji

• zajęciach szkolnych,
• zajęciach pozalekcyjnych,
• edukacji regionalnej,
• projektach międzypokoleniowych,
• zajęciach rozwijających kreatywność.

W działaniach społecznych

• klubach seniora,
• grupach kobiet,
• bibliotekach,
• domach kultury,
• świetlicach,
• projektach lokalnych,
• działaniach międzypokoleniowych.

W aktywizacji

• rozwijaniu sprawczości,
• budowaniu regularnej aktywności,
• tworzeniu grup zainteresowań,
• rozwijaniu kompetencji manualnych,
• tworzeniu przestrzeni do spotkania i rozmowy.

W projektach związanych z dziedzictwem

• poznawaniu tradycyjnych technik,
• dokumentowaniu lokalnych wzorów,
• przekazywaniu wiedzy między pokoleniami,
• reinterpretowaniu tradycyjnych motywów we współczesnej formie.

Przykład: nie „warsztat haftu”, ale konkretny cel

Wyobraź sobie bibliotekę, która chce stworzyć regularne spotkania dla kobiet 60+.

Celem nie musi być nauczenie uczestniczek haftu.

Celem może być:

stworzenie stałej grupy, która regularnie spotyka się, tworzy i dzieli wiedzą.

Wtedy haft może być jednym z narzędzi.

Pierwsze spotkanie może dotyczyć podstaw haftu płaskiego. Kolejne – własnych wzorów. Następne – lokalnych motywów. Kolejne – stworzenia wspólnej pracy.

Technika pozostaje ważna.

Ale efektem projektu jest coś więcej niż gotowy haft.

---

Centrum Handmade OPLOTKI: dobieramy technikę do celu

Jeśli reprezentujesz:

• jednostkę samorządu terytorialnego,
• dom lub centrum kultury,
• bibliotekę,
• szkołę,
• świetlicę,
• Uniwersytet Trzeciego Wieku,
• organizację pozarządową,
• fundację lub stowarzyszenie,
• KGW,
• centrum aktywizacji,
• instytucję pracującą z seniorami, dziećmi lub osobami z niepełnosprawnościami,

nie musisz wiedzieć, jaki dokładnie warsztat chcesz zamówić.

Możesz przyjść do nas z potrzebą.

Na przykład:

„Chcemy zaktywizować seniorów.”

„Chcemy stworzyć zajęcia dla dzieci.”

„Chcemy zintegrować grupę.”

„Chcemy zrobić projekt związany z lokalnym dziedzictwem.”

„Chcemy stworzyć cykl zajęć dla kobiet.”

„Chcemy przeszkolić naszych edukatorów.”

Wtedy wspólnie szukamy odpowiedzi na pytanie:

jaka technika i jaki format zajęć najlepiej pomoże osiągnąć ten efekt?

Może to być haft.

Ale nie musi.

W Centrum Handmade OPLOTKI pracujemy szerzej – wykorzystujemy rękodzieło jako narzędzie edukacji, integracji, aktywizacji, rozwoju i budowania społeczności.

Nie proponujemy wszystkim tego samego programu.

Najpierw poznajemy uczestników, cel i warunki projektu.

Dopiero potem dobieramy technikę, format i poziom zaawansowania.

Chcesz porozmawiać o projekcie dla swojej instytucji?

Napisz: agnieszka@oplotki.pl

Opisz krótko, z kim pracujesz, jaki efekt chcesz osiągnąć i jakie masz warunki.

Wspólnie możemy zaprojektować warsztat, cykl zajęć, szkolenie dla kadry albo większy program.

Chcesz nauczyć się haftu?

Jeżeli chcesz po prostu poznać technikę i zacząć haftować, zobacz aktualne możliwości nauki w OPLOTKI.

[SPRAWDŹ AKTUALNE WARSZTATY]

A jeśli interesuje Cię konkretnie haft matematyczny / strukturalny:

[POZNAJ HAFT MATEMATYCZNY]

[SPRAWDŹ KURS HAFTU MATEMATYCZNEGO]